Halltõs linjjii plaanâst koronakriis vaaldšummuž hybridistrategian da rääʹjtõõzzi pooddi meâldlaž puʹrǧǧummšest

Riikksuåvtõõzz kanslia 6.5.2020 9.00

Halltõs linjjii saǥstõõllmõõžžstes pâʹsspeeiʹv vueʹssmannu 3. peeiʹv da vuõssaarǥ vueʹssmannu 4. peeiʹv tuåimmplaanâst koronakriis vaaldšummuž hybridistrategian di viruuzz šõõddtem rääʹjtõõzzi pooddi meâldlaž puʹrǧǧummšest. Halltõs tuejjad ääʹššest vuâđđjuurdtuʹmmstõõǥǥ riikksuåvtõõzz õõlmâs-såbbrest. Vuâđđjuurdtuʹmmstõõǥǥâst halltõõzz linjjummšid ääʹveet tääʹrǩben. Halltõs tuejjii linjjummšes vueʹllriikkpiisar Martti Hetemäki exit- da oʹđđestraajjâmtuâjj-joouk tuejjeem 1. poodd rapoort vuâđald (mieʹlddõs).

Lääʹddjânnmest koronavirusepidemia lij jõskkâm veiddneʹmmen rääʹjtemtuåimi da hygieniajälstõõttmõõžž čiõlgg pueʹrummuž pääiʹǩ. Håʹt epidemia lij tän poodd sââv-vueʹjjest, lij õinn vaarr, što epidemia veiddneškuätt oʹđđest.

Halltõõzz tuåimivuiʹm lie põrggâm da põõrǥât õinn cõggâd viruuzz leävvnummuž õhttsažkååʹddest, staanâd tiõrvâsvuõtthuõl kapasiteeʹtt da suõjjled jeäʹrben riskkjooukid kuulli oummid. Täävtõssân lij, što hybridistrategia veäkka epidemia oʹnnstet viõkkšânji cõggâd nuʹtt, što tõt häitt oummid, põrggsid, õhttsažkååʹdd da vuâđđvuõiggâdvuõđi teâuddjummuž nuʹtt ooccanj ko vueiʹtlvaž.

Hybridistrategiast veiddsõs rääʹjtemtuåimin serddjet tuʹmmstõõǥǥi meâldlânji jäänab tillʼlõttum tuåimid ko ääiʹjben di njuämmamtauddlääʹjj, vaalmâšvuõttlääʹjj da vueiʹtlvaž jeeʹres šiõttõõzzi meâldlaž viõusuum epidemia vaaldšummša.

Lââʹssen hybridistrategiast nuäjjõõđât rääʹjtemtuåimi vaaldšummuž da pooddi meâldlaž puʹrǧǧummuž paaldâst teʹstte, ooʒʒ, čårrad da hååid -vuâđđjurddi tieuʹddma veiddsânji. Täin vueiʹtet vueʹzzstes cõggâd taaud ouddnummuž. Tõn vueiʹtet lââʹssen viõuseed jiõččtäättlažvuõʹtte vuâđđõõvvi da teâttsuõj äärvast õõʹnni mobiilsuåvldõõzzin.

Čoʹrstemvueʹjj Lääʹddjânnmest juätkkje õinn da halltõs lij tuʹmmjam uʹvdded juäʹtǩǩemasetõõzzid vaalmâšvuõttlääʹjj paragraaffin 86 (sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuõl tuåimmjuâkksi ohjjummuš), 87 (jeeʹres tiõrvâsvuõtthuõl ohjjummuš), 88 (ǩirrsateʹmes hååid mieʹrraaiʹji jääʹǩǩtummuš, sosiaalhuõl kääzzkõstaarb ärvvtõõllmõš), 93 (kääzzkõskõõsk määinain čoʹrstummuš), da 94 (luõvâs ceäʹlǩǩemvuõiggâdvuõđ rääʹjtummuš).

Halltõs linjjii saǥstõõllmõõžžstes pueʹtti rääʹjtemtuåimi pooddi meâldlaž puʹrǧǧummšest:

  • Raajj-jååttlõõǥǥ šiõttõsvuâđlaž rääʹjtõõzzid puʹrǧǧeet 14.5.2020 ääʹljeeʹl nuʹtt, što Schengen siiʹsǩraajid râstldeei jååttlõõǥǥâst lij vueiʹtlvaž tuâjjmäʹtǩǩjååttlõk, kååʹtt vuâđđââvv tuâjjkõʹsǩǩe da tuåimmânouddmõʹšše, mâʹte še jeeʹres vieʹltʼteʹmes jååttlõk.
  • Frijjääiʹj maatkčummuž ålggjânnmid jeät meäʹrteʹmes ääiǥas siâzztõllu, da ålggministeria maatkčemvuäʹppõõzz jueʹtǩet tän vueʹzzeld. Siiʹsǩministeria tuejjad tääʹrǩab vuäʹpstummuž raajj-jååttlõõǥǥ pooddi meâldlaž ääʹvummšest. Lääʹddjânnam âânn tääʹrǩes äʹššen, što raajj-jååttlõõǥǥ rääʹjtõõzzi puʹrǧǧeemtuåimid koordinââʹstet EU-tääʹzzest.
  • Tolmmjäärnǩi (lääddas ravitsemisliikkeiden) pooddi meâldlaž ääʹvummuž altteet 1.6.2020 oudldeeʹl, što ååʹn tuejjuum rääʹjtõõzzi puʹrǧǧummuž vaaiktõõzz da mâŋŋa tuejjuum õõlmâs epidemiolooglaž vueʹǩǩärvvtõõllmõš tõn tuärjjee. Tät ooudald lääʹjjšiõttummuž mottmõõžž nuʹtt, što tuåimmjummša vueiʹtet piijjâd ouddmiârkkân äʹššneǩmieʹrid da alkohoolkaaupšemaaiʹjid kuõskki rääʹjtõõzzid. Eʹtǩǩõõzz lääʹjjšiõttummšen puuʹtet halltõõzz ǩiõttʼtõõllma mââimõõzzâst 13.5.2020.
  • Ålggstaarjõõttâmpaaiʹǩid ääʹveet 14.5. ääʹljeeʹl noorõõttâmrääʹjtõõzzid jääʹǩǩteeʹl.
  • Viõusõõttâmǩeâlbaid da -ǩeâlbbklaassid vueiʹtet altteed 1.6. ääʹljeeʹl spesiaaljäʹrjstummšivuiʹm.
  • Ǩiiʹrji da jeeʹres aunstõõzzi åålǥaslaiʹnnʼjummša ǩeʹrjjpõõrtin uuʹdet lååʹv vuõiʹǧǧest.
  • Pueʹtti õõlmâs siiʹsǩsõõʹjid ääʹveet 1.6. ääʹljeeʹl tuʹmmstõõǥǥi da pooddi meâldlânji: riikk da kooʹddi museo, teatteeʹr, Meersažooppera, kulttuurpõõrt, ǩeʹrjjpõõrt, ǩeʹrjjaaut, Meersažarkiiv äʹššneǩ- da tuʹtǩǩeeikueʹrneckääzzkõõzz, staarjõõttâmsââʹj da -pääiʹǩ, vuõjjâmpõõrt da jeeʹres viõusõõttâmsââʹj, nuõrisââʹj, kruuggsââʹj, sieʹbri noorõõttâmsââʹj, säuʹrsmõʹtti tuâjjtuåimmjummuš da tuâjjkõõskõõzz.
  • Jõnn, pâʹjjel 500 oummu noorõõttmõõžži jäʹrjstummuž ǩieʹldet halltõõzz linjjummuž meâldlânji 31.7.2020 räjja
  • Noorõõttâmrääʹjtõõzzid lij õinn tarbb piijjâd. Epidemiolooglaž ärvvtõõllmõõžž vuâđald lij vueiʹtlvaž ǩieʹppeed ooumažmieʹrr-rääʹjtõõzz ânnʼjõž 10 oummust jäänmõsân 50 ooumže 1.6. ääʹljeeʹl meäʹrteʹmes ääiǥas. Vueʹjj ärvvtõõlât oʹđđest ǩieʹssmannu loopp räjja mõõneeʹst.
  • 50 oummu noorõõttâmrääʹjtõõzz suåvldet õõlmâs noorõõttmõõžži lââʹssen (siâzztõʹsse vuâđđõõvvi tuåimmjemvuäʹppõssân) privatt da kuälmad sektoor jäʹrjstem noorõõttmõõžžin, kulttuur-, staarjõs-, liikkeem- da noorõõttmõõžžin di ååskvaž noorõõttmõõžžin. Siiʹsǩsõõʹji da vooudlânji rajjuum ålggsõõʹji, mâʹte hääʹsǩõõttâmǩiiʹddi, jieʹllikarddsi, ǩeʹrjjpõõrti da jieʹllikartt-teatteeʹri vueʹzzeld staanvuõđ ainsmââʹttet äʹššneǩmieʹri rajjummuž, staankõõski da hygieniavuäʹpstummuž veäkka. Sosiaal- da tiõrvâsvuõttministeria oudd ohjjeemǩeeʹrj vuʹvddvaaldâšmveʹrǧǧniiʹǩǩid täi rääʹjtõõzzi tueiʹmmepiijjmõššân njuämmamtaaud leävvnummuž cõggâm diõtt njuämmamtauddlääʹjj nuäjain.
  • Lookkjiškooulid, ämmtallaš mättstroiʹttlid, õllškooulid da frijj čuõvtemtuâj kuõskki rääʹjtõõzz lie viõǥǥâst 13.5.2020 räjja. Tõn mâŋŋa 14.5. ääʹljeeʹl ooudpeäʹlnn peäggtum mättstroiʹttli sõõʹji âânnmõõžž mättʼtõʹsse vaaldšet njuämmamtauddlääʹjj meâldlaž tuåimivuiʹm. Âʹlddmättʼtõʹsse lij vueiʹtlvaž mäʹcced tuʹmmstõõǥǥi meâldlânji da jueʹjjeeʹl sõõʹjid joouki da aaiʹji mieʹldd. Riikksuåvtõs kuuitâǥ siâzztââll, što universiteeʹttin, ämmatõllškooulin, lookkjiškooulin, ämmtallaš mättʼtõõzzâst, frijj čuõvtemtuâjast di vuõrâsoummi vuâđđmättʼtõõzzâst jueʹtǩet ougglõsmättʼtõõzz lookkâmpââʹj loʹppe.
  • Čeäppõõzz vuâđđmättʼtõõzz jäʹrjstummuž kuõskki rääʹjtõõzz lie viõǥǥâst 13.5. räjja, koon mâŋŋa täi mättstroiʹttli sõõʹjid ääʹveet seämmanalla âʹlddmättʼtõʹsse.
  • Ougglõstuâjjsiâzztõs juätkkai meäʹrteʹmes ääiǥas. Siâzztõõzz ärvvtõõlât oʹđđest ǩieʹzz mâŋŋa.
  • Õinn siâzztõõlât, što pâʹjjel 70-ekksa veäʹltte fyyslaž kontaaktid vuäittmõõžži mieʹldd. Riikksuåvtõs mušttat riskkjooukid kuulli oummi jiijjâz tuʹmmjummuž tuåimmjemvuäʹppõõzz jääʹǩǩteʹmmen.
  • Rääʹjtõõzz kõʹllʼjummšin sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuõl tuåimmjuâkksin lie viõǥǥâst meäʹrteʹmes ääiǥas da ääʹšš tääʹrǩstõõlât pueʹtti vuâra ǩieʹssmannu loopp räjja mõõneeʹst. Ouddmiârkkân hoiʹddjemjuâkksin ooʒʒât ođđ naaʹlid staanâs sosiaalʼlaž kontaakti vueiʹtlvâʹsttem diõtt.

 

Raportt Riikksuåvtõõzz õlmstâʹttemarkiiv Valtost | Raportt riikksuåvtõõzz neʹttseeidain

Lââʹssteâđ: kansliajååʹđteei Martti Hetemäki, teʹl. 0295 530 292, riikkvääraiministeria da kansliajååʹđteei Kirsi Varhila, teʹl. 0295 163 338, sosiaal- da tiõrvâsvuõttministeria (tuâjj-joouk raportt) di riikksuåvtõõzz saaǥǥtemjååʹđteei Päivi Anttikoski, teʹl. 040 536 4821